Rok 1980

27 sierpnia
W gdańskim środowisku akademickim zostaje wysunięty postulat powołania niezależnej organizacji studenckiej.

2 września
Studenci powołują Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego.

10 września
W Warszawie powstaje Komitet Założycielski Niezależnego Związku Studentów.

22 września
Odbywa się zebranie przedstawicieli Tymczasowych Komitetów Założycielskich Niezależnego Zrzeszenia Studentów z inicjatywy działaczy krakowskiego i poznańskiego Studenckiego Komitetu Solidarności oraz Akademickiego Biura Interwencji w Domu Studenckim Politechniki Warszawskiej. Ustalono ogólnopolski charakter organizacji oraz obowiązywanie wspólnego statutu.

28 września
Powstaje Międzyuczelniany Komitet Założycielski Niezależnego Związku Studentów Łodzi w mieszkaniu Jacka Bartyzela (Ruch Młodej Polski)

30 września
Powstaje Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Związku Studentów Wydziału Humanistycznego Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku

18,19 października
Odbywa się Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich w Warszawie, na którym padają propozycje nazwy dla nowej organizacji: Niezależne Zrzeszenie Studentów, Solidarność Zrzeszenia Studentów Polskich, Niezależne Zrzeszenie Studentów Polskich, Ogólnopolskie Niezależne Zrzeszenie Studentów Polskich, Niezależny Związek Studentów. Ostatecznie zatwierdzono nazwę Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS). Zostaje wybrany Ogólnopolski Komitet Założycielski, statut, siedzibą NZS zostaje Warszawa.

20 października
Przedstawiciele Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NZS (OKZ NZS) składają w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek „O zarejestrowanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Studentów o nazwie: Niezależne Zrzeszenie Studentów”.

listopad '80
W Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi rozpoczęto akcję „Solidarne czekanie”. Polega ona na przebywaniu studentów w budynkach uczelnianych po zakończeniu zajęć dydaktycznych. W jej trakcie padają postulaty zmian na uczelni.

13 listopada
Sąd Wojewódzki w Warszawie odrzuca wniosek rejestracyjny OKZ argumentując m.in., że związki zawodowe mają prawo zakładać jedynie pracownicy lub pracodawcy. W reakcji na problemy z rejestracją NZS w Poznaniu ma miejsce strajk 4500 studentów miejscowej Politechniki. Rozpoczęto starania o rejestrację NZS na podstawie nowego rozporządzenia ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki o organizacjach studenckich.

27-28 listopada
Wobec trudności w rozmowach z Ministerstwem w sprawie rejestracji studenci podejmują decyzję o okupacji siedziby władz Uniwersytetu Warszawskiego. Dzięki mediacji rektora Henryka Samsonowicza z ministrem Januszem Górskim protest zostaje zawieszony a rozmowy wznowione. 28 listopada minister podpisuje tekst nowego rozporządzenia „W sprawie organizacji studenckich”. Jest to kolejny krok na drodze do rejestracji NZS.

16 grudnia
Ukazuje się pierwszy numer białostockiego pisma NZS „Errata”. W zamyśle autorów pismo ma publikować przedruki z czasopism bezdebitowych oraz artykuły na aktualne tematy. Wydawanie „Erraty” szybko jednak zaniechano, gdyż, w ramach Filii Uniwersytetu Warszawskiego, uzyskano zgodę na oficjalne wydawanie kolejnego pisma „Przy Budowie”. Miało ono charakter informacyjny z ambicjami kulturotwórczymi.

Rok 1981

 6 stycznia
Studenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego podejmują akcję „Solidarnego czekania” polegającą na okupowaniu budynku wydziału po zakończeniu zajęć.

8 stycznia
Akcję „solidarnego czekania” zorganizowano na wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Akcje „solidarnego czekania” stanowią preludium do najdłuższego i największego strajku studenckiego tamtego czasu.

11-12 stycznia
Rozpoczyna się studencki strajk okupacyjny na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersytetu Łódzkiego.

21 stycznia
Na Wydziale Filologicznym toczą się rokowania z delegacją ministerstwa szkolnictwa. O godz. 21 po zerwaniu rozmów z przedstawicielami rządu, na czele z wiceministrem Stanisławem Czajką, Wojciech Walczak i Wiesław Urbański (przewodniczący i wiceprzewodniczący NZS UŁ) ogłaszają strajk okupacyjny na Uniwersytecie Łódzkim.
Rozpoczyna się najdłuższy 29 dniowy okupacyjny strajk studencki w Europie. Strajkuje 10 000 studentów w Łodzi. Studenci żądają m.in. rejestracji NZS-u, niesienia przymusu nauczania języka rosyjskiego i przedmiotów indoktrynacyjnych, zniesienia cenzury w wydawnictwach naukowych, prawa do swobodnego wyjazdu za granicę, uwolnienia więźniów politycznych oraz ukarania winnych stłumienia protestów robotniczych w grudniu 1970 r.

29 stycznia
Do Łodzi przyjeżdżają przedstawiciele Rządu. Ze strony Rządu PRL negocjacje prowadzi - Komisja Międzyresortowa, której przewodniczy prof. Janusz Górski (w składzie przedstawiciele ministerstw – Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Kultury i Sztuki, Zdrowia i Opieki Społecznej, Sprawiedliwości oraz Sztabu Generalnego WP) ze strony NZS - Międzyuczelniana Komisja Porozumiewawcza (w składzie Maciej Maciejewski, Marek Perliński, Wiesław Potoczny, Wojciech Walczak, Marcin Sobieszczański – UŁ, Andrzej Bolanowski, Piotr Kociołek (PŁ), Stanisław Nowak, Krzysztof Sulik (AMed), Jan Przybylski, Radosław Żurawski).

9 lutego
Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu ogłasza strajk solidarnościowy z Łodzią.

17 lutego
Władze PRL rejestrują pierwszą niezależną organizację w krajach bloku komunistycznego - Niezależne Zrzeszenie Studentów

Łódzki strajk okupacyjny oraz wsparcie udzielone przez organizacje NZS z całej Polski w formie pogotowia strajkowego i „solidarnego czuwania”, wymusza na władzach rejestrację NZS i deklarację zrealizowania pozostałych żądań.

W statucie NZS mimo nacisków nie pojawia się zapis o przewodniej roli PZPR, o radykalnej postawie przedstawicieli NZS świadczy fakt, że nawet NSZZ Solidarność taki punkt w statucie posiadała.

18 lutego
Władza PRL podpisuje ze studentami Porozumienie Łódzkie.

Strajk zostaje zakończony (studenci śpiewają Hymn Narodowy oraz pieśń „Żeby Polska była Polską”). Kończy się „solidarne czuwanie” oraz strajki wspierające na wielu uczelniach w Polsce. Uczelnie zyskują autonomię, a studenci wolny dostęp do wiedzy i niezależną od władz komunistycznych organizację. Porozumienie jest tym dla środowiska akademickiego i szkolnictwa wyższego tym, czym podpisanie porozumień w Gdańsku, Jastrzębiu i Szczecinie dla robotników i całego społeczeństwa.

W kalendarium MSW, powstałym w 1989r. (IPN BU MSW II 362), strajk Łódzki wymieniany jest jako jedna z 10 przesłanek wprowadzenia stanu wojennego.

19 lutego
NZS Wydziału Administracyjno-Ekonomicznego Filii UW w Białymstoku ogłasza pogotowie strajkowe, które jest wyrazem większych oczekiwań wobec podpisanego porozumienia.

luty '81
W białostockiej filii Uniwersytetu Warszawskiego powstaje grupa założycielska Akademickiego Związku Młodzieży Polskiej organizowana przez studentów związanych z duszpasterstwem akademickim. Nie rozwija ona jednak szerszej działalności.

marzec '81
Ks. Józef Maj zostaje duszpasterzem NZS.

8 marca
Na terenie Uniwersytetu Warszawskiego odbywa się manifestacja w rocznicę wydarzeń marcowych 1968 roku. Tym wydarzeniom poświęcona jest też zorganizowana przez NZS oraz NSZZ „Solidarność” okolicznościowa sesja historyczna trwająca do 28 marca.

20 marca
W odpowiedzi na wcześniejsze prowokacyjne pobicie działaczy związkowych w Bydgoszczy uczelniane organizacje NZS ogłaszają gotowość strajkową.

22 marca
W rektoracie kościoła św. Anny w Warszawie ks. Józef Maj reaktywuje wydawanie pisma studenckiego „Młodzież katolicka”.

24 marca
Na uczelniach białostockich odbywają się wiece studenckie zwołane przez NZS. Podjęto decyzję o przeprowadzeniu solidarnościowego strajku ostrzegawczego (okupacyjnego)

27 marca
Ustalono rozpoczęcie od 31 marca 1981 solidarnościowej akcji strajkowej w razie proklamowania przez KKP NSZZ „Solidarność” strajku powszechnego.

Na białostockich uczelniach rozpoczyna się strajk ostrzegawczy z udziałem ponad połowy studiujących.

3–5 kwietnia
Odbywa się w Krakowie pierwszy ogólnokrajowy zjazd NZS. W trakcie obrad na przewodniczącego NZS zostaje wybrany Jarosław Guzy. Jego zastępcami zostają - Leszek Przysiężny, Teodor Klincewicz, Wojciech Walczak. Wybrana zostaje również Krajowa Komisja Rewizyjna.

10 kwietnia
Z udziałem NZS białostockiej Akademii Medycznej powstaje, unikalne w skali kraju, Koło Przyjaźni Polsko-Amerykańskiej.

kwiecień '81
Włamanie do lokalu NZS w białostockiej Akademii Medycznej (AMB). „Nieznani sprawcy” demolują pomieszczenia organizacji.

21–24 maja
We Wrocławiu odbywa się przegląd teatrów studenckich.

25 maja
W stolicy oraz innych ośrodkach (Kraków, Toruń, Bydgoszcz, Lublin, Wrocław, Gliwice, Białystok, Gdańsk, Katowice, Łódź) NZS we współpracy z „Solidarnością” organizuje i przeprowadza marsze w obronie więzionych za przekonania. Odmienną formę protestu przyjęto w Białymstoku, gdzie zorganizowano godzinną pikietę przed gmachem Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Po pikiecie uczestnicy udają się na msze święte w intencji więźniów politycznych. Wspomniany protest przynosi efekt, gdyż 5 czerwca 1981 z aresztu tymczasowego zostają zwolnieni ostatni więzieni członkowie KPN.

maj '81
Zrzeszenie posiada 80 tys. członków w całym kraju.

13 lipca
KKK NZS wydaje oświadczenie protestujące przeciwko ponownemu aresztowaniu kierownictwa KPN w dniu 9 lipca 1981.

1 września
Prymas Józef Glemp przyjmuje delegację KKK.

26 października
Rozpoczyna się strajk okupacyjny w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu. Jego powodem jest wybór prof. Michała Hebdy na rektora tejże uczelni w sprzeczności z nową ustawą.

29 października
Na Uniwersytecie Warszawskim odbywa się czterogodzinny strajk solidarnościowy.

6 listopada
W Radomiu utworzono Ogólnopolski Komitet Protestacyjny Środowisk Naukowych. W jego skład wchodzą przedstawiciele OKPN NSZZ „Solidarność”, KZ NSZZ „Solidarność” WSI Radom oraz KKK NZS.

8 listopada
Obradująca we Wrocławiu KKK NZS postanowiła przeprowadzić 12 listopada sześciogodzinny solidarnościowy (z Radomiem) ogólnopolski strajk protestacyjny. Żąda wprowadzenia pod obrady sejmowe społecznego projektu ustawy o szkolnictwie wyższym.

10 listopada
W Radomiu obraduje Komisja Konferencji Rektorów Szkół Technicznych pod przewodnictwem prof. Władysława Findeisena.

12 listopada
Na kilkudziesięciu wyższych uczelniach w godzinach od 8.00 do 14.00 przeprowadzono ogólnopolski strajk protestacyjny.

15 listopada
Ogólnopolski Komitet Protestacyjny Środowisk Naukowych przekształcono w Akademicki Komitet Strajkowy. Ma on koordynować planowaną na 24 listopada 1981 ogólnopolską akcję strajkową o charakterze okupacyjnym i bezterminowym. Głównymi postulatami są żądania przekazania do Sejmu projektu ustawy o szkolnictwie wyższym w wersji z 11 czerwca 1981 oraz odwołanie prof. Michała Hebdy ze stanowiska rektora WSI w Radomiu.

23 listopada
W Białymstoku przystąpiono do zapowiedzianej ogólnopolskiej akcji strajkowej w formie okupacji miejscowych uczelni. Prymas Józef Glemp przyjmuje rektorów warszawskich uczelni, przedstawicieli stołecznych komitetów strajkowych, reprezentantów WSI Radom oraz KKK NZS.

24 listopada
Strajk okupacyjny rozpoczynają studenci Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa. Protestują przeciw narzuceniu im ustawy o szkolnictwie wyższym wojskowym oznaczającej podporządkowanie szkoły MSW.

30 listopada
W Radomiu odbyło się wspólne posiedzenie KKK NZS oraz konferencji komitetów strajkowych 70 uczelni.

1 grudnia
W Radomiu ma miejsce kolejne wspólne posiedzenie KKK NZS i konferencji komitetów strajkowych.

2 grudnia
Poważne siły ZOMO niezwykle brutalnie pacyfikują strajk kadetów Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa w Warszawie, protestujących przeciwko podporządkowaniu szkoły MSW. Podczas bezprecedensowego szturmu, dochodzi do desantu sił specjalnych (antyterroryści) na dach i przez okna budynku.

5 i 6 grudnia
Konferencja Rektorów Szkół Wyższych wydaje krytyczne oświadczenie w sprawie WSI Radom oraz WOSP.

7 grudnia
Na Politechnice Warszawskiej obraduje KKK NZS oraz Ogólnopolska Konferencja Uczelnianych Komitetów Strajkowych. Zaapelowano o zawieszenie strajku okupacyjnego i podjęcie zajęć dydaktycznych od 8 grudnia.

9 grudnia
W Poznaniu KKK spotyka się z uczelnianymi komitetami strajkowymi. Po apelu Prymasa Józefa Glempa o zakończenie strajków podjęto decyzję o ich zaprzestaniu.

12 grudnia
Pielgrzymka NZS wyrusza na Jasną Górę.

13 grudnia
Internowano wielu działaczy Zrzeszenia. W atmosferze stanu wojennego prymas Józef Glemp odprawia mszę na Jasnej Górze. Z racji szczególnych okoliczności zmienia pierwotnie przygotowaną intencję modlitewną. Tego samego dnia zakończył się strajk studentów w Białymstoku.

W stanie wojennym i latach następnych członkowie NZS podejmują działalność na rzecz związku „Solidarność”. Uczestniczą w wydawaniu niezależnej prasy podziemnej, demonstracjach ulicznych, obchodach rocznic związanych ze środowiskiem akademickim. Wielu członków NZS angażuje się w działalność samorządów studenckich. Po 13 grudnia 1981 wiceprzewodniczący KKK NZS Teodor Klincewicz kieruje w stolicy Grupami Oporu „Solidarni” zajmującymi się m.in. rozrzucaniem ulotek, malowaniem napisów, czy współorganizowaniem audycji z urządzeń nagłaśniających. Klincewicz zostaje aresztowany 21 marca 1983, a zwolniony wraz z lipcową amnestią. Ciągłość działania udało się zachować członkom NZS we Wrocławiu, Krakowie i Warszawie.

13-15 grudnia
Strajk okupacyjny studentów Uniwersytetu Łódzkiego na Wydziale Prawa, szturm na budynki uczelni i pacyfikacja przez ZOMO.